Soulseeing

The Godfather

2010-07-16T20:46:00.000+02:00

A photo session with my real-life godfather Euthymios.
2004. Click on any image to view slideshow.

© All rights reserved

© All rights reserved

© All rights reserved

Xmas in Italy

2008-09-25T17:47:00.009+02:00

2006. Click on any image to view slideshow.

Mirage - © All rights reserved

Spiral - © All rights reserved

Carousel - © All rights reserved

Faith - © All rights reserved

Metro - © All rights reserved

Olympic Games - Athens 2004

2008-08-16T08:52:00.015+02:00

A few casual behind-the-scene shots taken during the Summer Olympic and Paralympic Games in Athens, back in 2004. Equipment: Olympus XA and Agfa Scala B&W slide film.

Summer Olympic Games - Athens 2004 @ Wikipedia
Summer Paralympics - Athens 2004 @ Wikipedia

The Fan - © All rights reserved

Zeppelin - © All rights reserved

Against the Sun - © All rights reserved

Just One Roll of Film

2008-04-04T07:23:00.014+02:00

A few shots taken with a Canon Canonet GIII and just one roll of Agfa Scala film, the one and only B&W slide film that has been ever produced. Some of the shots were taken in the Ancient Stadium in Rhodes, the rest were taken in the old city of Rhodes and one was taken behind the Aquarium of Rhodes.

Canonet @ Cameraquest.com
Canonet @ Photoethnography.com
"Joy of Scala" Group@ Flickr
Rhodes @ Wikipedia

(click on any image to view slide show)

Ancient Stadium - © All rights reserved

Ancient Stadium - © All rights reserved

Medieval City - © All rights reserved

Medieval City - © All rights reserved

Aquarium - © All rights reserved

Karakonero Sports Centre

2008-03-30T08:31:00.010+02:00

A public sports center on the east side of the city of Rhodes, Greece.

City of Rhodes

(click on any image to view slideshow)

All rights reserved: © All rights reserved

All rights reserved: © All rights reserved

All rights reserved: © All rights reserved

SYMI – Der Wächter der Ägäis

2007-11-09T00:18:00.009+01:00

Ελληνικά

Flickr Slideshow
Flickr set und kurze Geschichte Symis

© All rights reserved

Ich war lange nicht auf Symi gewesen, seit etwa zehn Jahren nicht mehr. Obwohl diese kleine Insel nur zwei Stunden mit der Fähre von Rhodos entfernt ist, hatte ich die Reise immer aufs nachste Jahr verschoben. In mir ist Symi als die Insel meiner Mutter registriert. Jetzt konnte ich kaum warten, wieder da zu sein, als ich letztlich nur gutes über das kulturelle Aufblühen dort hörte. Dieses mal wollte ich die grenznahe Insel und ihre Einwohnen tiefer kennenlernen.

Die Fähre fuhr um den Berg und anstelle der Felsen, die senkrecht zum Meer hinabsteigen kam der Hafen zum Vorschein. Ein natürlicher Hafen, mit enger Einfahrt, von Bergen umrahmt, imposant für den Zuschauer und schützend für die Schiffe. Das Bild, das trübe in meinem Kopf hervorschimmerte, fing an wieder deutlicher zu werden. Die Hauptsiedlung der Insel, Gialos, ist amphitheatralisch auf dem Felsen gebaut, der den Hafen umringt. Die Häuser im neoklassizistischen Stil, traditionell und vielfarbig zugleich, schaffen eine besondere Atmosphäre. Die Stadt klettert links bis hin zum Scheitel hinauf und steigt wieder ab auf der hinteren Seite : das Chorio. Die Flora ist armselig, nur Häuser und Stein. Es ist sensationell, wie man dort überlebt hat, mit einer einzigen „Waffe“, den seemänischen Fähigkeiten.

© All rights reserved

Ich ließ meine Sachen im Hotelzimmer und ging wieder raus für einen ersten Spaziergang. Die Ein-Tages-Touristen trotzten der Hitze und gingen den Bootsteg auf und ab. Die verschiedenen Läden mit Souvenirs, Plastik-Sonnenbrillen und „I-Love-Symi“ T-Shirts platzten vor der Menschenmenge. Unter ihnen auch Bänke mit Spongen, letzte Überbleibsel einer Zeit, in der die Spongenfischerei blühte. Ich ging weiter durch den Hafen, in den Marktbereich. Die Strassen sind eng und von lärmenden Alltagsgeschäften überfullt. Die Touristen mischten sich mit den Einheimischen, manche bewegten sich hastig, andere langsam und lässig. Die farbigen Markisen und das Spiel von Licht und Schatten zwischen den Häusern schufen eine Stimmung nahöstlichen Marktes. Läden aller Arten, Supermärkte, Buchhandlungen, Cafés und Schmuckläden – touristisch, aber bunt und mit Geschmack dekoriert- bilden einen kleinen, aber relativ modernen Markt. In der zweiten Reihe Bäckereien, Schmieden und Schreinereien schenken der Atmosphäre eine traditionelle Note.

Hinter dem Markt ist es ruhiger. Es gibt nur wenige Häuser da und die Einheimischen, die der Hitze trotzen – wegen seiner Lage zwischen den Bergen wird Gialos während der Sommermonate von hohen Temperaturen geplagt wird. Die neoklassizistischen Gebäude, die auf dieser Stadtseite stehen, sowie auf der Kali Skala und Mouragio sind imposant, ein schönes Beispiel der Inselarchitektur mit vielen Elementen von der europäischen Architektur des vergangenen Jahrhunderts. Diese Häuser einstiger wohlhabenden Händler verleihen Symi ihren besonderen Charakter. Große Bauten kunstvoll geschmückt mit Emblemen, Giebeln und mit Mosaiken ausgelegten Hofen, gebaut aus Stein und Holz. Die europäischen Einflüsse auf ihr Design, die auf die Geschäftsaktivitäten ihrer Besitzer in Europa zurückzuführen sind, verheimlichen nicht, daß die Häuser nicht nur ein Zuhause waren, sondern auch ein Statussymbol. Die verwendeten Materialien waren qualitativ hochwertig und wurden speziell dafür von symischen Seemänner importiert. Ihre Farbenvielfalt kennzeichnet eine Vorliebe für das Besondere und unterscheidet Symi von anderen griechischen Inseln –zum Beispiel die Kykladen, wo die gleichen, immer sich wiederholenden Farben vorherrschen.

Auf der Hinterseite des zentralen Platzes von Gialos befindet sich ein solches neoklassizistisches Gebäude; das Schifffahrtsmuseum Symis, ein imposantes zweistöckiges Haus mit Giebeln und Pseudosäulen, weiß, blau und gelb gemalt. Auf dem Vorhof sind alte Kanonen und Anker gestellt, sowie viele andere Teile aus Schiffen vergangenen Zeiten. Im Museum selbst werden Miniaturen aller Schiffarten, die in Symi gebaut wurden, als die Symier noch Vorreiter in der Schiffbautechnik waren. Die symischen Schiffe waren im 18. Jahrhundert so schnell, daß sie vom Sultan als Postboote zwischen dem Hohen Tor und der Flotte eingesetzt wurden. Die schnellen symischen Schiffe sind wahrscheinlich auch die Namensgeber der Insel, da sie von den Türken Simbekir benannt wurden und Symi darauffolgend Simbeki.

Ab Mitte des 18. Jahrhunderts bis zum Anfang des 20. und trotz der türkischen Besetzung erlebte die örtliche Gesellschaft eine einmalige Blüte. Die Symier benutzten ihre schnelle Flotte und ihre seemännische Fähigkeiten, um Steuererleichterungen zu gewinnen und machten die Insel zum Handelzentrum des ganzen Gebiets. Der Unternehmung(-er-)geist der Einheimischen hat sie dazu geführt, sich mit dem Schwammhandel zu befassen und schnell wurden sie Führer(Vorreiter heb ich vor 5 Zeilen benutzt) der Branche in ganz Europa. Schwämme wurden damals in der Industrie als Dichtungsmaterial und für die Modellierung von Porzellan verwendet. Symier versorgten große Unternehmen mit Schwämme, nicht nur in Europa, sondern auch in der Turkei (Konstantinopel), in Ägypten (Alexandria) und sogar in den USA (Florida). Wegen ihrer beruflichen Aktivitäten erhielten sie Zugang zu fremden Kulturen und wurden von ihnen beeinflusst. Der symische Handel erlitt schweren Schaden erst als die Italiener während des Italo-türkischen Kriegs auch Dodekanesen, einschliesslich Symi, eroberten. Die Einschränkungen und die strengen Kontrollen im Handel, der versuch Rhodos als wirtschaftliches und politisches Zentum zu etablieren und die Verbreitung von Dampfschiffen haben zur allmählichen Rezession der örtlichen Gesellschaft geführt. Symier fingen an zu emigrieren, in der Hoffnung, ihre Lebensbedingungen verbessern zu können. Schwammtauchen und Handel verloren an Bedeutung und die teuren Häuser wurden verlassen oder Notverkauft, so daß die Besitzer das nötige Kapital für die Migration finden könnten. Der Baustillstand hat unverwechselbare Spuren auf Gialos und Chorio Hinterlassen : zwischen den gut erhaltenen bunten Gebäuden gibt es viele verlassene heruntergekommene Häuser, deren damaliger Glanz mit Schwierigkeit zu erkennen ist. Auf der anderen Seite hat der Baustillstand und die Charakterisierung der Siedlung als erhaltungswürdig dazu beigetragen, daß Gialos und Chorio die Zeit des unkontrollierten Baus ohne Wunden überlebt und ihren traditionellen Charakter erhalten haben.

© All rights reserved

Ich ging zurück zum Mouragio und hielt vor einem Schwammladen an, um mir die Schwämme und die anderen dekorativen Waren und Souvenirs anzusehen. Ein grauhaariger Herr im mittleren Alter kam auf mich zu und ich fragte ihn, ob sie die Schwämme selbst sammeln „Nicht mehr, es lohnt sich nicht. Der Aufwand wäre zu groß für den Gewinn. Jetzt importieren wir die Schwämme aus Karpathos.“. Dinos – das war sein Name- ging mit mir in den Laden, um mir verälterte gerahmte Bilder zu zeigen, mit Tauchern, die stolz die gesammelte Schwämme in den Händen hielten. “Es ist der Platz vor dem Rathaus“ erklärte er mir ein Bild mit einem Platz voll von Schwämmen gedeckt, “man ließ sie in der Sonne trocknen. Sie decken den ganzen Platz. Ich erinnere mich noch wie mein Großvater von insgesamt 1450 Schiffen oder Booten sprach, die um 1900 für das Schwammtauchen eingesetzt wurden“. Obwohl Symi damals um die 25.000 Einwohner hatte, ist die Zahl von Booten sehr beeindruckend.

© All rights reserved

Ich wartete im Hotel, bis es ein wenig kühler wurde und ging wieder raus, über Mouragio, in Richtung Hafen. Der Bootsteg ist voll von traditionellen Cafés, denen gegenüber sind die Schalter aufgestellt, wo man Tickets für die Tagesausflüge zu den Stränden vorauskaufen kann. Nach kurzer Suche in den Gassen fand ich Kali Skala ; eine Treppe mit 500 breite Stufen, die zugleich den Hauptverbindungsweg zwischen Gialos und Chorio darstellt. An der Strasse befinden sich noch einige imposante Adelshäuser, aber wenn man sich Chorio nähert werden sie von kleineren, einfacheren Häusern, ohne komplexen Dekorierungsdetails ersetzt. Man hat in Chorio ein anderes Gefühl. Die Rhythmen sind hier lansamer, fast faul, die Läden kleiner, die Cafés origineller, ohne die absichtlich traditionelle Dekorierung , die in Gialos so oft vorkommt. Die Leute in Chorio reden von Gialos, als wäre er ein weit entfernter Ort, das Gegenteil gilt für die Bewohner von Gialos. Die architektonische Schlichtheit endet, wenn man ein Stückchen weiter ins Innere Chorios kommt, dort wo die alten, aus Stein gebauten Häuser gelegen sind. Unter diesen Häusern sind auch viele zweistöckige Adelshäuser . Die Mauern, die die Gebäude umgeben, ebenfalls aus Steinbrocken gabaut, sind durch steinerne Bögen verbunden und geben den Eindruck, der ganze Bereich sei aus einem einzigen Felsen geschnitten. Leider sind die meisten dieser Gebäude verlassen und heruntergekommen. Oft sind nur die Fassaden oder Reste der Mauer zu sehen, Pflanzen wachsen zwischen den Steinen, Hunde und Katzen haben dort einen Spielplatz gefunden.

© All rights reserved

Nach einem kurzen Spaziergang durch die Gassen fand ich zur Kirche der Heilgen Mutter („Panagia i Megali“), eine charmante, kleine blau-weiße Kirche, die auf den Ruinen eines Ritterschlosses gebaut wurde. Die Kirche war anfangs dem Hl. Georg gewidmet, wurde aber umbenannt, als die Deutchen die danebenliegende legendäre Kirche der Heiligen Mutter gegen Ende des zweiten Weltkrieg sprengten. In der Kirche selbst befindet sich ein Bild des „Letzten Tages“ aus dem 17. Jahrhundert, das zu den Werken des bekannten kretischen Malers Georgios Klontzas zählt. Die Aussicht vom Kirchenhof ist atemberaubend : auf der einen Seite entfalten sich Gialos und Hafen zu Füßen des Berges, auf der anderen sieht man das Feld von Pedi bis an das Meer reichen und ferner die türkische Küste, ihr Bild durch die Entfernung verschwommen. Ich ging um das Schloss herum, das von den Johannitern gebaut wurde, vor mehr als 500 Jahren. Auf der Mauer sieht man noch eingebaute Embleme von Adligen, die damals auf der Insel regierten. Ein Stückchen weiter stößt man auf die Ruinen des alten Tempels von Akra Athina, ein Beweis dafür, daß dort früher auch die Akropolis von Symi stand.

Bis zum 19. Jahrhundert war die ganze Stadt auf dem Berg gebaut; Gialos war nicht bewohnt, wegen der ständigen Gefahr eines Piratenangriffs. Deswegen befinden sich alle ältere Monumente und Gebäude in Chorio. Und wahrscheinlich rein aus Platzmangel hat jeder neue Bewohner der Insel auf den Ruinen der früheren gebaut, und somit die Reste älterer Zivilisationen verschwinden lassen. Ich ging wieder durch das Chorio, zu den alten Mühlen. Sie waren einst ganztäglich in Betrieb, heute stellen sie aber nur eine der Sehenswürdigkeiten Symis dar. Zwischen ihnen, gleich zu ihnen und nur schwer von ihnen zu unterscheiden befindet sich „Pontikokastro“, das „Rattenschloss“, ein 3.000 Jahre altes hellenistischer Grab. Er ist der Überlieferung nach das Grab Nireus, des Helden des trojanischen Kriegs, aber diese Behauptung konnte bisher von den Archäologen nicht bewiesen werden. Ich machte mich auf dem Weg zum Hotel.

Ein Poster, das für ein vergangenes Konzert warb errinerte mich an das Festival von Symi. Im Programm stand, daß es heute wieder ein Konzert mit Liedern von 1700 bis Heute gibt. Es wurde auf dem Hof der Kirche Ais Giannis stattfinden. Als ich dort ankam, fand ich die Kirche bis auf den Scheitel des Glockenturms hell beleuchtet. Auf dem Hof war (nicht mit großer Sorgfalt) ein Konzertplatz eingerichtet, mit Plastik-Stühlen für die Zuhörer und ganz vorne Platz für die vier Sängerinnen und die Klaviersolistin, die sie begleitete; sie waren alle jung, unbekannt und gehörten laut Broschüre zu einer kleinen musikalischen Gruppe. Die Lieder waren klassisch. Sie könnten ganz gut in einem luxuriösen Konzertsaal stehen, oder in einem Theater, aber dort, vor der Kirche, mit dem Publikum auf Plastik Stühlen schienen sie in ihrem eigentlichen Element zu sein, mit dem Zuhörer eins zu werden. Die Atmosphäre war gelassen, warm, man saß da wie gefesselt, auch die Kleinkinder hörten bezaubert zu.
Dieses Konzert enthüllte mir wie wichtig das Festival für das kulturelle Leben auf der Insel ist. Dieses Jahr war es der neunte (am Stück – ohne Unterbrechung) , wieder mit Teilnahme bekannter Künstler. Es gab nicht nur Konzerte, sondern auch Literaturabende, Kino-Vorstellungen, Malerei- und Fotoausstellungen. Die Stars locken zwar mehr Touristen nach Symi, aber kleinere Veranstaltungen, wie das Konzert vor der Kirche, sind auch sehr wichtig, weil sie das Publikum näher an die Kunst kommen lassen, auf natürliche Weise, fast ohne daß man es merkt. Die Stadt Symi gibt dabei Nachwuchskünstlern die Möglichkeit, ein breiteres Publikum zu erreichen und sorgt dafür, daß alle Veranstaltungen für jeden frei zugänglich und kostenfrei sind.

© All rights reserved

Die Veranstaltungen des Festivals stellen die Hauptform der Unterhaltung auf Symi. Dort gibt es kein freizügiges, wildes Nachtleben, ein paar Restaurants und Bars sind alles, was im Angebot steht. Aber auch die Besucher scheinen genau das zu suchen und zu genießen. Sie mischen sich mit den Einheimischen und begeben sich immer wieder auf Spaziergänge in den Gassen oder entlang des Mouragio, von der Apotheke bis zum Uhrturm und zurück. Die ruhige Atmosphäre schenkt dem Besucher ein familiäres Gefühl, das Gefühl man sei unter sich, isoliert, ohne daß die Grenze zur Einsamkeit überschritten wird.

---

Die Bäume warfen ihren Schatten auf die Strasse nach Pedi. Auf der rechten Seite entfalten sich Felder mit Pflanzen aller Arten, die bis unmittelbar an das Meer reichen. Trotz der Fruchtbarkeit des Bodens, reicht die Ernte nicht, um die Bedürfnisse von Einwöhner und Besucher zu decken und viele Produkte müssen noch importiert werden. Einst gab es hier Weingüter und der Wein war berühmt und begehrt für seinen Geschmack. Kurz vor dem Strand stehen die Häuser, die wörtlich im Meer gabaut sind. Das Fischerdorf ist malerisch, mit kleinen Häuschen, Kirchen und Fischerboote mit Netzen, als posiere es ständig für touristische Aufnahmen. Pedi war immer eine Art Urlaubsort für die Einheimischen. Jetzt gibt es dort ein paar Restaurants und einige Pensionen, hauptsächlich mit ausländischen Touristen besetzt. Von dort aus kann man per Boot die Strände von Agia Marina und Ais Nikolas schnell erreichen – Agia Marina ist ein wunderbarer Strand, mit weißem Sand, kristallklarem Wasser und einer kleinen Insel mitten in der Bucht, worauf die gleichnamige Kirche gebaut ist.

© All rights reserved

Ich suchte die Werkstatt von Haskas. Die Geschwister Haskas, Panormitis, Giorgos und Apostolis, bauen noch heute traditionelle hölzerne Boote und Segler. Ich fand sie in einem kleinen Haus mit Hof, unter der Markise lagen ein halbfertiges orangenfarbenes und ein kleineres weißes Boot. Ein Stück weiter stand das Skelett eines weiteren Bootes geduldig in der Sonne. Auf dem Hof waren drei Männer über einen Stapel Holzbretter gebückt. Dann kam einer auf mich zu, er war Panormitis. Ich erklärte ihm, daß ich mehr über ihre Arbeit wissen wollte, weil sie zu den wenigen noch aktiven Holzbootsbauern in ganz Griechenland zählen.
Er nahm mich mit zu dem orangenfarbenen Skelett und zeigte mir wie ein Boot gebaut wird, wie der Kiel geschnitten wird, auf dem dann Bug und Heck montiert werden und dann die Holzbretter. „Was das Boot noch dazu hat, zum Beispiel Kabine oder Stauraum, das hängt von der Bestellung ab“, sagte er mir. Im Inneren der Werkstatt sind die Maschinen für das Schneiden und Fräsen von Holz gelegen, alles in allem eine sehr originale Werkstatt, mit dem typischen Chaos.
Alle drei nahmen sich eine Pause und wir saßen unter der Markise , Panormitis ging noch ein paar Beispielfotos von Booten ausfindig zu machen. Einer von den anderen Männer war Giorgos, der Bruder von Panormitis, der andere war ein Freund, Philimonas Manoleskos . Er erklärte mir, daß er zwanzig Jahre in Panamas gelebt hat, daß sein Vater dort als Schiffbauer angestellt wurde, er habe sogar den Panamaern gezeigt, wie man gute Fischerboote macht. Nach zwanzig Jahren dort kam Philimon zurück. „Ich wollte immer zurück nach Symi, hier gefällt es mir am besten“, sagte er stolz.

© All rights reserved

Panormitis war mittlerweile zurückgekommen und zeigte mir die Bilder von Booten, die sie gemacht haben, manche waren schon beeindruckend groß. „Für ein kleines Boot brauchen wir ungefähr anderthalb Monate, für ein ... vier“, erklärte er weiter. „Wir haben nicht mehr so viele Bestellungen. Heutzutage kaufen die meisten Plastik-Boote, aber die sind nicht sogut. Bei schlechtem Wetter kann man nur mit Holzbooten anständig arbeiten, die anderen werden vom Wind verweht“. „Und wer kauft die traditionellen Boote noch“? „Meist Fischer, aber letztlich auch Ausländer, die Kundschaft ändert sich. Jetzt werden traditionelle Boote auch für den Urlaub gekauft. Das orangenfarbene hier hat ein Italiener bestellt, er kommt hier jeden Sommer und will damit fischen gehen“, sagte er, als er wieder mit seiner Arbeit anfing.

© All rights reserved

Auf dem Moped, das ich gemietet hatte fuhr ich richtung Panormitis, zum Kloster des Erzengels Michael Roukouniotis. Die Strasse, die einzige große Straße Symis, ist schwer befahrbar, fast senkrecht steigend mit vielen dicht aneinander gelegenen Kurven und große Unebenheiten. Nach der Kreuzung führte ein (nicht asphaltierter) Weg an verschiedenen kleinen Kirchen vorbei zum Kloster. Die große alte Zypresse - Markenzeichen von Roukouniotis - war dieses mal von Drahtzaun umringt, wahrscheinlich wegen Bauarbeiten an seinem kleinen Hof. Auf diesem Hof findet jedes Jahr am 8. November das Fest zu Ehren des Erzengels statt. In der Ferne glühte die Sonne und bereitete sich für ihr Tauchen in das Meer vor. Das Kloster erinnert an einer Festung, da es von einer hohen Mauer geschützt wird. Eine Frau kam zur schweren eisernen Tur. Sie heißt Maria und ist die Wächterin des Klosters, sie lebt seit fünf Jahren das ganze Jahr dort, mit ihrem Mann Dimitris und ihren Sohn Michalis.

© All rights reserved

Wir gingen in einen schönen, mit Kies aufgelegten Hof rein. Die Kirche, mittelgroß und weißgestrichen, war in der Mitte des Hofs, umgeben von einem Π-formigen Gebäude mit Zimmern. Die Zimmer waren anfänglich für die Mönche vorgesehen, später wurden sie an Einheimischen vermietet, die dort ihren Sommerurlaub verbrachten und oft für ganze Monate im Kloster blieben. Der Eingang zur Kirche befindet sich unter einer kleinen Treppe, im „Untergeschoss“. In der Kirche selbst war die Atmosphäre schwer, bedruckt, nur eine Kerze brannte einsam auf dem Kerzenständer . Die Dekorierung spartanisch. Die Wandbemalungen sind wirklich alt, ihre Farben verschwommen, sie machen einen strengen Eindruck. Vorne, neben dem Lettner befindet sich in hölzernem Rahmen das Bild des Erzengels, mit Silber geschmuckt und mit unzähligen Opfergaben vor ihm aufgehängt, die den Glauben der Besucher symbolisieren. Ich dachte der begriff Gottesfurcht wurde in dieser Kirche erfunden, ich sagte aber nichts. Als ich mich auf den Heimweg machte, war es schon dunkel. Es war Vollmond und es sah so aus, als ob der Mond vom Berg gestutzt wurde.

© All rights reserved

Tag drei. Ich war schon an der Kreuzung zum Roukouniotis vorbeigefahren und fuhr weiter in Richtung Panormitis. Die Fahrt war mittlerweile idyllisch geworden: die frisch asphaltierte Straße lief auf dem Grat des Berges, und mischte sich mit der rauhen, steinigen Landschaft. Der Blick reichte unverhindert bis zum Punkt, wo das Meer und der Himmel ineinander übergingen. Vom Scheitel konnte man den Strand von Marathounda sehen und ein Stückchen weiter die kleine, runde Bucht Panormos mit ihrer kleinen Öffnung; ein ausgezeichneter natürlicher Hafen. Eine Viertelstunde später parkte ich vor dem Eingang des Klostergeländes . Die Gebäude sind auf dem Bootsteg nebeneinander gereiht, höchstens fünf Meter vom Wasser entfernt, der Glockenturm ragt im Zentrum in den Himmel hinaus und symmetrisch um ihn sind die Herbergen arrangiert. Hinter und neben den Gebäuden befinden sich Güter, von einem weißgestrichenen Zaun umrahmt, an dessen Ende es einen kleinen Sandstrand gibt. Das Kloster ist öffentlich und die Zimmer sind an jeden Interessierten zu vermieten. Panormitis ist heute noch wegen der Ruhe und der Nähe zum Meer ein Urlaubsortort für die Symier, aber auch eine Art Sehenswürdigkeit für Ausflügler aus Rhodos. Im Hafen befanden sich Yachten , im Font die alte Windmühle, die heute nur als Spaziergangsort dient. In dem Moment fuhr eine Fähre in den Hafen, in der nächsten Stunde würde der Ort von Touristen überflutet, die sich im Urlaubsanzug in der Kirche und den Museen und auf dem Bootsteg herumtreiben würden. Sie stellen auch einen Teil des sommerlichen Alltagsrituals in Panormitis, ein angenehmer multi-kulti Hauch im ruhigen Kloster.

© All rights reserved

Der Sekretär kam in den Raum, um zu verkünden, daß der Abt angekommen war und mich empfangen konnte. Ich hatte es schwer, den Kaffee, die Kuchen und den türkischen Hönig zu verlassen - traditionsgemäß jedem Besucher angeboten werden, aber ich wollte einiges über die Geschichte der kleinen Kirche des Erzengels Michael, die im 14. Jahrhundert gebaut wurde, erfahren. Ich fand Gavriil Margaritis in seinem Büro mit der klostertypischen, schweren Dekorierung. Wir fangen unsere Diskussion mit der Geschichte der Kirche, die im 14. Jahrhunderts auf den Ruinen eines antiken Tempels des Poseidon gebaut wurde, um später eins der mächtigesten Klöster im griechischen Raum zu werden. Margaritis erzählte mir den Mythen, wie das Kloster gegründet wurde : eine Bäuerin fand ein kleines Bild des Erzengels, nahm es mit nach Hause und stellte es neben die anderen im Hausaltar. Am nächsten Tag war das Bild verschwunden und als die Bauerin es suchte, fand sie es wieder dort, wo es am Tag zuvor war. Dies wiederholte sich noch zweimal, bis die Bauerin eine Erscheinung des Erzengels hatte, wobei ihr befohlen wurde, eine Kirche aufzustellen.

© All rights reserved

Die Kirche wuchs immer mehr, bekam einen schönen Hof und kunstvolle Dekorierung. Das Gotteshaus wird von einem zweistöckigen Gebäude umgeben, mit Lager, den Museen – Volkskunde- und Religionsmuseum- und den Zellen für die Mönche. Entlang des zweiten Stocks gibt es einen breiten Balkon mit Sicht auf das Mosaik des Innenhofs und den großen, 1905 gebauten Glockenturm. Es wird spekuliert, daß die große, in Russland gebaute Glocke ganze 3 Tonnen wiegt, Spende des hydraischen Kapitänen Panos Trekas, während eine der zwei kleineren vom symischen Meister Anastasiadis gefertigt wurde und „nur“ 720 Kg auf die Waage bringt. In der Kirche selbst sind der Altar und die Bemalungen beeindruckend, selbst im Durcheinander der Reparaturarbeiten. „Der alte Lettner wurde von kotischen Meister Drakos Taliadouros ende des 18. Jahrhunderts gefertigt, aber die anderen Stücke sind jünger und wurden von einem Symier Anfang des 20. Jahrhunderts gefertigt“, antwortete Margaritis auf meine Frage über die Dekorierung der Kirche. Der Lettner weist eine sehr komplizierte Dekorierung auf, mit feingeschliffenen Drachen- und Löwenähnlichen Kreaturen. Das Bild des Erzengels ist mit Silberguss überzogen – schon im Jahre 1724, wie die Schrift auf dem Schwert verkündet. „Auch die anderen Bemalungen sind sehr originell und beeindruckend“, sagte ich Gavriil Margaritis. „Die Bemalungen weisen eine Nähe zur Volkskunst, typisches Merkmal der symischen Kirchenmalerei des 18. Jahrhunderts“, kommentierte der Abt . Die Bemalungen wurden höchstwahrscheinlich vom Mönch Neofytos gefertigt, einem berühmten Kirchenmaler dieser Zeit „ . Wir redeten weiter über den heutigen Stand der Dinge dort, über die Gläubigen, die jeden Sommer das Kloster besuchen – wie die vielen Opfergaben zeigen, über die Symier ,die dort den Sommer verbringen, über die Museen und die Bibliothek mit den seltenen Handschriften. „Wir haben auch noch das Altenheim fertiggebaut“, sagte Abt Margaritis,“jetzt leben dort 12 ältere Menschen, vom fünfköpfigen Personal betreut“. Das Altenheim, ein gelbes Gebäude auf dem Hügel hinter dem Kloster, stellt eine große Hilfe für ältere Leute dar, denn sie können in der ruhigen Atmosphäre des Panormitis Wärme und Zuneigung finden.
Bevor ich zurück nach Gialos fuhr, ging ich zur alten Mühle. Von dort, an der Einfahrt des Hafens, konnte man die Kirche, die Herbergen und das Altenheim sehen, getaucht im sanften Licht der spätnachmittäglichen Sonne.

© All rights reserved

Der nächste Tag war mein letzter auf Symi und ich wollte den Vormittag ruhig in Gialos verbringen. Das einzige, was ich noch tun wollte, war dem bekannten Glockenbauer Anastasiadis einen Besuch zu gestatten, einer der letzten in Griechenland heute. In der Eisenwerkstatt in Gialos fielen die Metallstücke lärmend auf den Boden. Ein Auszubildender zeigte mir Philimonas Anastasiadis, vor dem Kamin an einer Eisenstange gebückt. Er war überraschend jung, um die 35 und hörte nicht auf zu arbeiten, als wir uns unterhielten. „Mein Großvater fing an, Glocken zu bauen, um 1860. Er zahlte einen Techniker aus Syros und lernte bei ihm die Gießereitechnik, davor war er nur Schmied . Seitdem lernt der Sohn beim Vater die Kunst . Mein Vater, Tasos, baut noch Glocken, aber nicht mehr so oft. Wenn es doch eine Bestellung gibt, gehe ich und ein paar Freunde helfen, mehr zum Spaß, aber auch weil die Gießerei-Arbeit schon viele kräftige Hände braucht“. Er erklärte mir wie die Glocken gebaut werden, wie man die Vorlagen aus Ton baut, wie das Metal bei 1000 Grad geschmolzen und dann gemischt wird, welcher Anteil an Kupfer und Zinn der richtige ist. „Die Vorlage wird jedes mal zerstört, um die Glocke rauszunehmen, jede Glocke ist also ein Einzelstück“, sagte Philimonas. Dann skizzierte er mir auf Papier wie der Querschnitt einer guten Glocke aussehen soll und erklärte, daß der Klang dann besser ist, wenn das Metall am unteren Rand dicker und oben dünner ist. Ich fragte nach der Gießerei in Nimborio. „Die Gießerei ist für erhaltungswürdig erklärt worden, jetzt arbeiten wir nicht mehr da, nur bei Sonderbestellungen. Es ist aber Schade, daß die Leute nur über die Glocken informiert sind, denn wir bauten in der Gießerei auch Zubehör für Barkassen, Taucherglocken und Luftpumpen, als es noch keine Druckluftflaschen gab. Heute ist nur diese Eisenwerkstatt in Betrieb, wir machen kleinere Sachen für die Leute hier“. Er nahm eine weitere Stange aus dem Feuer und fing an, sie mit dem Hammer zu biegen. Bevor ich ging verabredeten wir uns für den Winter, ich versprach dabei zu sein, wenn sie wieder Glocken bauen.

Ich ging wieder raus in die frische Luft, in die Gassen von Gialos. In der Fähre nach Rhodos hatte ich das bittere Gefühl, daß ich etwas schönes verlassen hatte, um zum Alltag zurückzukehren. Aber Symi ist ja nur zwei Stunden von Rhodos entfernt.....

ΣΥΜΗ – Ο Βιγλάτορας του Αιγαίου

2007-10-11T12:20:00.006+02:00

Deutsch

Flickr Slideshow
Flickr set και Ιστορικό Περίγραμμα για τη Σύμη

© All rights reserved

Στη Σύμη είχα καιρό να πάω. Αν και μόλις δύο ώρες με το φέρρυ απο τη Ρόδο, τόπο καταγωγης μου, για δέκα χρόνια δεν είχα κάνει το ταξίδι μέχρι εκεί. Μέσα μου είχε καταγραφεί ως η πατρίδα της μάνας μου και ανυπομονούσα να βρεθώ ξανα εκεί, καθώς τελευταία άκουγα θετικά σχόλια για την πολιτιστική κίνηση και την ανάπτυξη της. Αυτή τη φορά ήθελα να γνωρίσω πιο ουσιαστικά το ακριτικό νησί και τους κατοίκους του.

Το φέρρυ έστριψε πίσω από το βουνό και στη θέση των απότομων βράχων που κατεβαίνουν μέχρι τη θάλασσα φάνηκε το λιμανι. Ένα λιμάνι φυσικό, με μικρό άνοιγμα και βουνά τριγύρω, εντυπωσιακό για το θεατή και προστατευτικό για τα σκαριά. Η εικόνα που είχα θολή στο μυαλό μου άρχισε να σχηματίζεται ξανά. Ο κύριος οικισμός του νησιού, ο «Γιαλός», είναι χτισμένος αμφιθεατρικά πάνω στο βράχο και αγκαλιάζει το λιμανι. Τα σπίτια νεοκλασικά, παραδοσιακά και πολύχρωμα δημιουργούν μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. H «πόλη» σκαρφαλώνει στα αριστερά μεχρι την κορυφογραμμή και κατεβαίνει πάλι απο την πίσω μεριά : το «Χωριό». Η βλάστηση πενιχρή, μόνο σπίτια και πέτρα. Είναι εντυπωσιακό το πώς κατάφεραν άνθρωποι να ευδοκιμήσουν σε τέτοια άγονη γη, με μόνο όπλο τις ναυτικές τους ικανότητες.

© All rights reserved

Άφησα τα πράγματα στο δωμάτιο και βγήκα για μια πρώτη βόλτα. Παρά τη ζέστη, οι τουρίστες της μιας μέρας απο τη Ρόδο συνέχιζαν απτόητοι τις βόλτες τους στο Γιαλό. Τα διάσπαρτα μαγαζιά-κιόσκια με τουριστικά είδη – πλαστικά γυαλιά ηλίου και μπλουζάκια «I love Symi» - βρίσκονταν στο φόρτε τους. Ανάμεσά τους πάγκοι με σφουγγάρια, τελευταία απομεινάρια μιας εποχής, στην οποια η σπογγαλιεία άκμαζε. Προχωρώντας προς το λιμάνι μπήκα στην εμπορική περιοχή. Οι δρόμοι στενοί και πολύβουοι απο την καθημερινή κίνηση. Οι ντόπιοι μπλέκονται με τους τουρίστες, άλλοι κινούνται βιαστικά και άλλοι νωχελικά. Οι πολύχρωμες τέντες και το παιχνίδισμα του φωτός με τα σπίτια δημιουργούν μια ευχάριστη διάθεση και μια ατμόσφαιρα ανατολίτικου παζαριού. Δεξιά και αριστερά καταστήματα όλων των ειδών, σούπερμάρκετ, βιβλιοπωλεία, καφενεία, μαγαζιά με κοσμήματα – τουριστικά, αλλά πολύχρωμα και καλόγουστα - συνθέτουν μια μικρή, μα σχετικά σύγχρονη αγορά. Λίγο πιο πίσω, στη δεύτερη σειρά, φούρνοι, σιδεράδικα και ξυλουργεία χαρίζουν μια παραδοσιακή νότα στην ατμόσφαιρα.

Πίσω απο την αγορά είναι πιο ήσυχα. Σπίτια μόνο υπάρχουν εκεί και λίγοι ντόπιοι που αψηφούν το λιοπύρι – λόγω της θέσης του ανάμεσα σε βουνά, ο Γιαλός έχει διακρίνεται απο υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι. Τα νεοκλασικά αρχοντικά που βρίσκονται σε αυτή τη μεριά, όπως επίσης και στο μουράγιο και την Καλή Σκάλα, είναι εντυπωσιακά, σπουδαία δείγματα νησιώτικης αρχιτεκτονικης με πολλές επιρροές απο την Ευρώπη του περασμένου αιώνα. Τα σπίτια αυτά αλλοτινών ευκατάστατων εμπόρων δίνουν στο νησί και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του. Μεγάλα κτίσματα, με περίτεχνα στολίδια και θυρεούς, με αετώματα και βοτσαλωτές αυλές, φτιαγμένα απο πέτρα και ξύλο. Οι ευρωπαϊκές επιρροές στα σχέδιά τους, που οφείλονται στην έντονη εμπορική δραστηριότητα των ιδιοκτητών στην Ευρώπη, δεν κρύβουν οτι αποτελούσαν, μαζί με έναν όμορφο χώρο, και μέσο εντυπωσιασμού και επίδειξης. Τα υλικά που χρησιμοποιούνταν ήταν εξαιρετικής ποιότητας και εισάγονταν απο τους συμιακούς ναυτικούς στα ταξίδια τους. Τα χρώματά τους, φανταχτερά και ποικίλα, δείχνουν μια αγάπη για το ξεχωριστό και διαφοροποιούν τη Σύμη απο άλλα νησια – για παράδειγμα τις Κυκλάδες- όπου κυριαρχούν τα ίδια, επαναλαμβανόμενα χρώματα.

Στην πίσω μεριά της μεγάλης κεντρικής πλατείας του Γιαλού βρίσκεται ένα εξαίρετο δείγμα τέτοιων νεοκλασικών αρχοντικών : το ναυτικό μουσείο Σύμης, ένα επιβλητικό διόροφο κτίριο με αέτωμα και ψευδοκίονες, βαμμένο άπρο, γαλάζιο και κίτρινο. Στην πλατεία μπροστά απο το μουσείο βρίσκονται αραδιασμένα κανόνια και άγκυρες και άλλα έξαρτήματα απο καράβια παλαιοτέρων εποχών. Μέσα στο ίδιο το μουσείο εκτίθενται σε μικρογραφία όλοι οι τύποι καραβιών - σκάφες, βρατσέρες κ.α.- που ναυπηγούνταν κάποτε στη Σύμη, την εποχή που ήταν πρωτοπόρος στη ναυπηγική. Οι συμιακές σκάφες του 18ου αιώνα ήταν μάλιστα τόσο γρήγορες, που ο Σουλτάνος είχε αναθέσει σε συμιακά καράβια την μεταφορά του ταχυδρομείου ανάμεσα στην Υψηλη Πύλη και τον τουρκικό στόλο. Μάλλον δε απο εκεί προέρχεται και το σημερινό όνομα του νησιού, καθώς τα συμιακά καράβια ονομάζονταν απο τους Τούρκους,λόγω της ταχύτητάς τους simbekir, και η Συμη Simbeki.
Απο τα μέσα του 18ου , όλο το 19ο και ως τις αρχές του 20ου και παρά την κατοχή απο τους Τούρκους η Σύμη έφτασε σε πρωτόγνωρη οικονομική και πολιτιστική ακμή.

Εκμεταλλευόμενοι τα φορολογικά προνόμια που τους παραχωρούσαν οι Τούρκοι και την ναυτική υπεροχή τους, οι Συμιακοί μετέτρεψαν το νησί σε εμπορικό (και όχι μόνο) κέντρο της περιοχής. Τα καράβια που ναυπηγούσαν ήταν περιζήτητα για την ταχύτητά τους και την δυνατότητα μεταφοράς εμπορευμάτων. Τα καράβια, και φυσικά το επιχειρηματικό δαιμόνιο, έφερε τους Συμιακούς πρώτους και στην εξαγωγή και εμπορία σφουγγαριών. Τα σφουγγάρια ήταν απαραίτητα τότε στην βιομηχανία για την κατασκευή μονωτικών και για την κατασκευή πορσελάνης. Έτσι, οι Συμιακοί έγιναν προμηθευτές ευρωπαϊκών βιομηχανιών και ίδρυσαν ακόμα και εμπορικούς οίκους σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια. Εκεί αποκτούν και τις επαφές με άλλους πολιτισμούς και επηρεάζονται απο αυτούς σε πολλούς τομείς. Το συμαϊκό εμπόριο όμως δέχθηκε ισχυρό πλήγμα, όταν το 1912, κατά τον ιταλοτουρκικό πόλεμο, οι Ιταλοί κατέλαβαν τα Δωδεκάνησα, μαζί και τη Σύμη. Οι περιορισμοί και ο έλεγχος που επέβαλαν στο εμπόριο, η προσπάθεια μετατροπής της Ρόδου σε οικονομικό και διοικητικό κέντρο και η επικράτηση των ατμόπλοιων οδήγησαν στη σταδιακή παρακμή του νησιού. Οι Συμιακοί άρχισαν να ξενιτεύονται σε αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής. Η σπογγαλιεία άρχισε να αδρανεί, το εμπόριο περιήλθε σε τέλμα και τα ακριβά σπίτια παραμελήθηκαν και πουλήθηκαν για ένα κομμάτι ψωμί, ή και για ξυλεία ακόμα, προκειμένου να μαζέψουν οι Συμιακοί το απαραίτητο αρχικό κεφάλαιο για να ξενιτευτούν. Αυτή η οικοδομική αδράνεια έχει αφήσει τα ανεξίτηλα σημάδια της στο νησί: ανάμεσα στα καλοδιατηρημένα σπίτια υπάρχουν και πολλά ερειπωμένα, σπίτια που ακόμα και σήμερα αφήνουν κατω απο τη φθορά να φανεί η παλιά τους αίγλη. Απο την άλλη όμως, αυτή ακριβώς η οικοδομική αδράνεια, μαζί με την κήρυξη του οικισμού ως διατηρητέου το 1972, έιχαν ως αποτέλεσμα να περάσει η πόλη αλώβητη την περίοδο της αλόγιστης δόμησης και να διατηρήσει τον παραδοσιακό χαρακτήρα της.

© All rights reserved

Προχωρώντας πάλι προς το μουράγιο, σταμάτησα σε ένα απο τα σφουγγαράδικα και άρχισα να περιεργάζομαι τα σφουγγάρια και τα άλλα διακοσμητικά ή χρηστικά αντικείμενα. Ένας μεσήλικος ψαρομάλλης άντρας ήρθε προς το μέρος μου με την πρόθεση να με εξυπηρετήσει. Τον ρώτησα βγάζουν ακόμα μόνοι τους τα σφουγγάρια.«Όχι, τώρα πια μας τα φέρνουν απο την Κάλυμνο. Εμείς έχουμε σταματήσει πια. Η Σύμη όμως ήτανε παλιά κυρίαρχη στη σπογγαλιεία». Ο κυρ Ντίνος με πήγε στο εσωτερικό του μαγαζιού για να μου δείξει παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, κορνιζαρισμένες και κρεμμασμένες στους τοίχους, που έδειχναν ψαράδες να επιδεικνύουν καμαρωτά τα σφουγγάρια που είχαν ψαρέψει. «Αυτή εδώ είναι η πλατεία του δημαρχείου. Είναι ολόκληρη καλυμμένη απο σφουγγάρια που τα απλώνανε για να στεγνώσουν. Θυμάμαι τον παππού μου που έλεγε, ότι το 1900, την εποχή της ακμής, η Σύμη είχε 50 σφουγγαράδικα, 400 καγκάβες (βάρκες που έσερναν ένα βαρύ μηχανισμό, με τον οποίο αποσπούσαν σφουγγάρια απο το βυθό) και 1000 «γυαλάδικες» βάρκες (σ.σ. Οι γυάλες ήταν κυλινδρικές κατασκευές απο λαμαρίνα, ανοιχτές στη μια άκρη και με γυαλί στην άλλη για να βλέπουν οι δύτες τα σφουγγάρια)» . Δε βγάζουν πια σφουγγάρια, μου είπε, γιατί είναι δύσκολη και επικίνδυνη δουλειά και δεν έχουν πια τόση ζήτηση. Ο κόσμος τα παίρνει μόνο για καλλωπιστικούς ή διακοσμητικούς λόγους και έτσι είναι καλύτερα γι’ αυτούς να τα παίρνουν έτοιμα.

Περίμενα στο ξενοδοχείο να περάσει λιγο η ώρα για να δροσίσει και βγήκα ξανά έξω. Η προβλήτα είναι κατειλημμένη απο καφενεία, απέναντι απο τα οποία βρίσκονται τα κιόσκια για τα καραβάκια που πάνε τους τουρίστες στις παραλίες του νησιού. Κάθησα σε ένα απο τα καφενεία να χαζέψω το πήγαινε-έλα των περαστικών. Η κοπέλα που μου έφερε τον καφέ μου φάνηκε ντόπια και ρώτησα αν μένει εδώ όλο το χρόνο. « Ναι, εδώ είναι οι δικοί μου, που αλλού να πάω; Το χειμώνα είναι ήσυχα, ίσως παραείναι κιόλας, αλλά συνηθίζεις. Εδώ έχω φίλους και γνωστούς, μαζευόμαστε στα σπίτια συνήθως και περνάει η ώρα. Καμιά φορά πάμε για λίγο σε κανένα συγγενή στη Ρόδο. Αλλά δεν ξέρω αν σε μια μεγάλη πόλη είναι καλύτερα, μου αρέσει να βγαίνω έξω και να βρίσκω γνωστούς». Τη ρώτησα πόσο κόσμο έχει το νησί το χειμώνα. Μου απάντησε γύρω στους 2.800. Σαν ένα μεσαίο χωριό. Το καλοκαίρι είναι διπλάσιοι, μου είπε, αλλά είναι λογικό, αφού οι περισσότεροι ζουν απο τον τουρισμό. Το χειμώνα δεν υπάρχουν δουλειές και πολλοί φεύγουν, οι περισσότεροι για τη Ρόδο. Αυτοί που μένουν είναι όσοι δουλεύουν με τους ντόπιους, όσοι έχουν σούπερ μάρκετ, φούρνους, ο φαρμακοποιός, δάσκαλοι, ψαράδες.

© All rights reserved

Ξεκίνησα για το Χωριό. Μετά απο λίγο ψάξιμο στα στενά βρήκα την Καλή Σκάλα, ή απλά Καλή για τους Συμιακούς, μια σκάλα με πεντακόσια σκαλοπάτια, που αποτελεί την κύρια «οδό» μεταξύ Γιαλού και Χωριού. Πάνω στην Καλή Σκάλα βρίσκονται μερικά ακόμα φανταχτερά αρχοντικά, στο Χωριό όμως τα σπίτια είναι πιο λιτά, χωρίς εντυπωσιακές λεπτομέρειες, απλά και καθημερινά. Αισθάνεσαι μια μικρή αλλαγή του κλίματος. Οι ρυθμοί είναι πιο αργοί, σχεδόν νωχελικοί, τα μαγαζιά πιο μικρά, τα καφενεία παραδοσιακά, αλλά με μια γνησιότητα, χωρίς το επιτηδευμένα παραδιοσιακό στιλ των καφενείων του Γιαλού- πολλοί Συμιακοί του Χωριού μιλούν για το Γιαλό σαν να είναι κάπου μακριά, και το αντίστροφο, βεβαια. Αυτή όμως η «συμβατικότητα» τελειώνει όταν προχωρήσεις λίγο παραμέσα. Έδω υπάρχουν πολλά παλαιότερα σπίτια, ανάμεσά τους και κάποια διόροφα αρχοντικά, χτισμένα ολόκληρα απο πελεκητή πέτρα. Περπατάς στα πλακόστρωτα στενά ανάμεσα σε πετρόκτιστους μαντρότοιχους που ενώνονται ψηλά με πέτρινους θόλους και αισθάνεσαι ότι ολόκληρη η περιοχή έχει λαξευτεί σε ένα βράχο. Δυστυχώς και απο αυτά τα σπίτια, πραγματικά κεντήματα απο πέτρα, πολλά είναι σήμερα ερειπωμένα, σχεδόν κατεστραμμένα, σε κάποια έχει μείνει μόνο η πρόσοψη, σε κάποια άλλα ούτε καν αυτή.

© All rights reserved

Μετά απο λίγη ακόμη ώρα περιήγησης βρέθηκα μπροστα στην εκκλησία της Παναγιάς της Μεγάλης, μια χαριτωμένη ασπρογάλανη εκκλησία, χτισμένη πάνω στα απομεινάρια ενός ενετικού κάστρου. Η εκκλησία αυτή ήταν αφιερωμένη αρχικά στον Άγιο Γεώργιο, μετονομάστηκε όμως όταν οι Γερμανοί ανατίναξαν την παρακείμενη, ονομαστή εκκλησία της Παναγιάς της Μεγάλης στο δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέσα στην εκκλησία βρίσκεται και μια εντυπωσιακή εικόνα της Δευτέρας Παρουσίας, του 17ου αιώνα, ανυπόγραφο έργο του φημισμένου κρητικού ζωγράφου Γεωργίου Κλόντζα. Η θέα απο την αυλή σου κόβει την ανάσα, απο τη μια μεριά βλέπεις όλο το Γιαλό, το λιμάνι, το μουράγιο, χαμηλά κάτω από τα πόδια σου και απο την άλλη τον κάμπο του Πεδιού, καταπράσινο, να φτάνει ως τη θάλασσα. Στο βάθος φαίνεται η Νήμος στα αριστερά και στα δεξιά αχνοφαίνονται κάπου μακριά τα τουρκικά παράλια. Κάθησα λίγο εκεί και κατέβηκα μετά πάλι κάτω για να πάω γύρω απο το κάστρο, που χτίστηκε απο τους Ιωαννίτες Ιππότες γύρω στα 1300 μ.Χ. Εντοιχισμένοι πάνω στην πέτρα βρίσκονται ακόμα θυρεοί Ιπποτών που πέρασαν απο το νησί. Λίγο παρακάτω βρίσκονται αρχαία ευρήματα, τα ερείπια του ναού της Άκρας Αθηνάς, ένδειξη ότι εκεί ήταν χτισμένη στους αρχαίους χρόνους η ακρόπολη του νησιού.
Παλαιότερα, μέχρι το 19ο αιώνα, ολόκληρος ο οικισμός του νησιού βρισκόταν πάνω στο βουνό, για προστασία από τους πειρατές. Γι’ αυτό και στο Χωριό βρίσκονται όλα τα μνημεία – απομεινάρια παλιότερων πολιτισμών που πέρασαν απο εκεί. Και γι’ αυτό, ίσως, απο έλλειψη χώρου, οι καινούριοι έποικοι έχτιζαν πάντα πάνω στα χαλάσματα των προηγούμενων, σβήνοντας τα σημεία του πολιτισμού τους. Διέσχισα ξανά το χωριό και έφτασα στους μύλους, που κάποτε δούλευαν πυρετωδώς για να καλύψουν τις ανάγκες των κατοίκων, σήμερα όμως δεν είναι πια, παρά ένα σημείο αναφοράς για τους ντόπιους, άλλο ένα αξιοθέατο. Ανάμεσά τους και όμοιο με αυτούς, δύσκολα το ξεχωρίζεις, βρίσκεται το «Ποντικόκαστρο», ένας ελληνιστικός τύμβος. Το μνημείο αποδίδεται κατά την παράδοση στον ομηρικό ήρωα Νιρέα, που φέρεται ως βασιλιας της Σύμης την εποχή του τρωϊκού πολέμου, όμως οι αρχαιολόγοι δεν κατάφεραν ποτέ να το αποδείξουν. Άρχισα να κατηφορίζω προς το ξενοδοχείο.

Μια αφίσα για τη συναυλία της Γλυκερίας, που είχε ήδη περάσει, μου θύμισε το Φεστιβάλ Σύμης. Το πρόγραμμα που είχα μαζί μου ανέφερε οτι εκείνο το βράδυ θα είχε μια «Βραδιά Μουσικής απο το 1700 έως σήμερα». Η συναυλία θα δινόταν μπροστά στην εκκλησία του Αϊ Γιάννη, στο «πλατύ». Φτάνοντας εκεί βρέθηκα μπροστά σε μια εκκλησία κατάφωτη, μέχρι την κορυφη του καμπαναριού. Στο προαύλιο είχε στηθεί πρόχειρα ένας μικρός συναυλιακός χώρος με πλαστικές καρέκλες για τους ακροατές και ένα άνοιγμα μπροστά στην είσοδο της εκκλησίας για τους καλλιτέχνες : τέσσερις γυναίκες που τραγουδούσαν συνοδευόμενες στο πιανο απο μια σολίστ – όλες μέλη της μουσικής ομάδας της Λένας Γιγάντε, όπως διάβασα στο πρόγραμμα. Το τραγούδι κλασικό. Θα ταίριαζε πολύ σε ένα μέγαρο μουσικής ή ένα θέατρο, όμως εκεί, μπροστά στην εκκλησία, με τις πλαστικές καρέκλες και 150 άτομα ακροατήριο, φάνηκε να βρίσκεται στο στοιχείο του, να γίνεται ένα με τον κόσμο. Η ατμόσφαιρα ήταν χαλαρή και ζεστή, σε καθήλωνε, ακόμα και τα μικρά παιδάκια λίγη φασαρία έκαναν και άκουγαν και αυτά σαν μαγεμένα.

Απο αυτή τη συναυλία κατάλαβα τη σημασία του Φεστιβάλ για το νησί και την ποιότητα της δουλειάς που γίνεται. Φέτος ήταν το ένατο κατά σειρά, με συμμετοχή και πάλι γνωστών καλλιτεχνών : συναυλίες με την Γλυκερία και τον Στέφανο Κορκολή, ποπ συναυλίες με συγκροτήματα όπως οι One αλλά και λογοτεχνική βραδιά με την Ελένη Ανουσάκη και επίσης εκθέσεις ζωγραφικής και φεστιβάλ κινηματογράφου. Τα μεγάλα ονόματα λειτουργούν σαν κράχτες, όμως μεγαλύτερη σημασία έχουν ίσως αυτές οι μικρές εκδηλώσεις, όπως η συναυλία μπροστά στον Αϊ Γιάννη. Κι αυτό γιατί φέρνουν τον κόσμο σε ουσιαστική επαφή με την τέχνη, με έναν τρόπο χαλαρό, άνετο, σχεδόν ασυνείδητα. Ο δήμος δίνει με το Φεστιβάλ την ευκαιρία σε νέους καλλιτέχνες να προσεγγίσουν ένα ευρύτερο κοινό – και, εξασφαλίζοντας ελεύθερη είσοδο, δίνει επίσης την ευκαιρία σε όλους να παρακολουθούν τις εκδηλώσεις.

© All rights reserved

Οι εκδηλώσεις του Φεστιβάλ αποτελούν και την κύρια μορφη ψυχαγωγίας και διασκέδασης στη Σύμη. Το νησί δεν διακρίνεται για την έντονη νυχτερινή ζωή του, μερικά εστιατόρια και ένα-δύο μπαρ είναι όλα όσα έχει να προσφέρει. Ούτε όμως και οι επισκέπτες φαίνεται να ζητούν αυτό. Αυτό που δε χορταίνεις να κάνεις είναι βόλτες πάνω κάτω στο μούράγιο, απο το φαρμακείο ως το Ρολόϊ και πάλι πίσω, βόλτες χαλαρωτικές, λίγο ρομαντικές και με κάποια ενδοσκοπική διάθεση. Η ήσυχη ατμόσφαιρα στο Γιαλό σου χαρίζει μια απρόσμενη ηρεμία, μια αίσθηση απομόνωσης, που όμως δε γίνεται ποτέ μοναξιά.

---

Οι λεύκες που περιστοιχίζουν το δρόμο που οδηγεί στο Πέδι έδιναν μια όμορφη σκιά το επόμενο πρώϊ. Στα δεξιά μου απλώνονταν σε μεγάλη έκταση χωράφια με διάφορα οπωροκηπευτικά, που φτάνουν μέχρι κάτω, κοντά στη θάλασσα. Παρόλη την ευφορία του εδάφους, η παραγωγή δεν φτάνει για να καλύψει τις ανάγκες του νησιού και έτσι πολλά προϊόντα εισάγονται απο τη Ρόδο. Κάποτε υπήρχαν εδώ αμπελλώνες και φτιαχνόταν κρασί περιζήτητο, όμως ούτε αυτό φτιάχνεται πια. Όσο πλησιάζεις προς τη θάλασσα, τα χωράφια δίνουν τη θέση τους σε σπίτια. Τα περισσότερα απο αυτά είναι χτισμένα «πάνω στο κύμα», ακουμπάνε σχεδόν το νερό. Ο οικισμός είναι πολύ γραφικός, με μικρά σπιτάκια, εκκλησίες και ψαράδικες βάρκες με δίχτυα - σαν να ξεπήδησε απο καρτ-ποστάλ. Το Πέδι ήταν κατι σαν θέρετρο για τους ντόπιους. Και τώρα υπάρχουν εκεί δυο-τρία εστιατόρια, και μερικές πανσιόν που φιλοξενούν τουρίστες, κυρίως ξένους. Εξάλλου απο εκεί είναι εύκολη και γρήγορη η πρόσβαση με βάρκα στην παραλία του Αγίου Νικολάου και την υπέροχη παραλία της Αγιάς Μαρίνας στην οποία το ομώνυμο εκκλησάκι βρίσκεται πάνω σε ένα βράχο, καταμεσής ενός μικρού κόλπου, στον οποίο απότομα βουνά περνούν σε μια παραλία με διάφανα νερά και κατάλευκη άμμο.

© All rights reserved

Ρώτησα που είναι ο ταρσανάς του Χάσκα. Οι αδερφοί Χάσκα, ο Πανορμίτης, ο Αποστόλης και ο Γιώργος φτιάχνουν ακόμα σήμερα παραδοσιακές ξύλινες βάρκες και τρεχαντήρια. Τους βρήκα σε ένα χαμηλό σπίτι με τέντα απ’εξω, κάτω απο την οποία βρισκόταν μια μισοτελειωμένη πορτοκαλιά βάρκα και δίπλα μια μικρότερη – αυτή έτοιμη. Λίγο παραέξω, μια καρίνα στεκόταν στον ήλιο και περίμενε τα υπόλοιπα κομμάτια να προσαρμοστούν πάνω της. Στην αυλή βρίσκονταν τρεις μεσήλικες άντρες, σκυμμένοι πάνω απο κάτι σανίδια. Ρώτησα αν μπορούσα να μπω και να παρακολουθήσω πως δουλεύανε. Μου έγνεψαν καταφατικά και ο ένας απο αυτούς ήρθε προς το μέρος μου. Ήταν ο Πανορμίτης και με ρώτησε αν ήθελα να μάθω κάτι συγκεκριμένο- αν είμαι πελάτης. Απάντησα οτι είχα ακούσει οτι είναι απο τους τελευταίους μαστόρους στην Ελλάδα που φτιάχνουν ακόμα παραδοσιακές βάρκες και ζήτησα να μου πει μερικά πράγματα για το πως δουλεύουν. Με πήγε προς τον πορτοκαλή σκελετό. « Αυτή εδώ είναι η καρίνα.», μου εξήγησε, « Πάνω της χτίζεται όλη η βάρκα. Πρώτα μπαίνει το ποδόσταμο (πρύμνη) και μετά η πλώρη. Απο πάνω μπαίνει ο σκαρμός (σκελετός) και μετά τα μαδέρια (σανίδια). Το τι θα βάλουμε μετά απο πάνω (καμπίνες, αποθήκες κτλ.) εξαρτάται απο την παραγγελία.»

© All rights reserved

Με πήγε μέσα στο εργαστήριο για να μου δείξει τα καμπυλωτά ξύλινα καλούπια για την προσαρμογή των σανιδιών, ανάλογα με τη θέση τους στη βάρκα. Καθήσαμε όλοι μαζί στην αυλή για ένα μικρό διάλειμμα. Ο Πανορμίτης πετάχτηκε να μου φέρει φωτογραφίες απο τρεχαντήρια που είχανε φτιάξει. Συστηθήκαμε με τους άλλους δύο, ο ένας ήταν ο αδερφός του Πανορμίτη, ο Γιώργος και ο άλλος ο Φιλήμονας Μανωλέσκος, γιος του Μιχάλη Μανωλέσκου, όπως μου εξήγησε, που δούλευε ναυπηγός στον Παναμά – και μάλιστα είχε αναλάβει και την εκπαίδευση Παναμέζων στη ναυπηγική. Και εκείνος είχε ζήσει είκοσι χρόνια στον Παναμά, ο αδερφός του ο Νίκος είναι ακόμα εκεί, εκείνος όμως προτίμησε να γυρισει. «Δεν έκανα εγώ εκεί, δε μου άρεσε. Εγώ ήθελα τη Σύμη μου....», μου είπε με κάποια δόση υπερηφάνιας. Ο Πανορμίτης είχε έρθει στο μεταξύ και μου έδειχνε τις φωτογραφίες με τα τρεχαντήρια με τις καμπίνες, φτιαγμένα όλοκληρα απο ξύλο. « Για μια βάρκα χρειαζόμαστε κάπου ενάμιση μήνα, για ένα τρεχαντήρι τέσσερις», μου εξήγησε. Τον ρώτησα αν παίρνουν ακόμα πολλές παραγγελίες. «Λιγότερες απο παλιά. Τώρα παίρνουν πολλοί τις έτοιμες βάρκες απο πλαστικό. Αλλά δεν είναι το ίδιο. Αν πάρεις μια μικρή βάρκα σαν κι αυτή», και μου έδειξε τη μικρή άσπρη βάρκα, «και έχει φουρτούνα, κάνεις δουλειά, αν πάρεις μιαν ίδια απο πλαστικό σε παίρνει η θάλασσα». «Και ποιος τις αγοράζει τώρα τις ξύλινες;» «Ψαράδες πιο πολύ, αλλά και ξένοι. Η πελατεία αλλάζει, τώρα παίρνουν τις βάρκες και για αναψυχή. Την πορτοκαλιά εδώ την παράγγειλε ένας Ιταλός. Έρχεται εδώ τα καλοκαίρια και θέλει μια παραδοσιακή βάρκα για τις διακοπές του, για να ψαρεύει και για να πηγαίνει στις παραλίες.», μου είπε, καθώς σηκωνόταν για να συνεχίσει τη δουλειά του.

Με το μηχανάκι που είχα νοικιάσει νωρίτερα το πρωί πήρα το δρόμο για τον μοναστήρι του Ρουκουνιώτη. Ο δρόμος, που συνεχίζει μέχρι τον Πανορμίτη, είναι ο μοναδικός, ουσιαστικά, του νησιού. Δρόμος δύσκολος, απότομα ανηφορικός και με συνεχείς στοφές εκατόν ογδόντα μοιρών. Στην αρχή του μάλιστα, κοντά στο Χωριό, είναι και σε άσχημη κατάσταση, κακοσυντηρημένος και γεμάτος λακκούβες. Μετά απο λίγο φάνηκε η εκκλησία του προφήτη Ηλία. Χτισμένη ψηλά πάνω στο βουνό, μοναχική, επιβλητική, έμοιαζε σαν να φύτρωνε στο βράχο, σαν να υπήρχε εκεί ανέκαθεν. Σε εκείνο το σημείο του δρόμου στεκόταν λοξή και η ξύλινη ταμπέλλα για την Αγία Μαρίνα, όπου λειτούργησε η ονομαστή Σχολή της Σύμης, στα χρόνια της τουρκικής κυριαρχίας, απο το 1765 ως το 1821. Λίγο πιο ψηλά, στη διασταύρωση για το Ρουκουνιώτη σταμάτησα για μερικές φωτογραφίες-καρτ ποστάλ. Η θέα απο το σημείο αυτό είναι μαγευτική, ειδικά το απόγευμα, όταν το φως του ήλιου αρχίζει να γλυκαίνει και πέφτει απαλά πάνω στα σπίτια. Ολόκληρος ο οικισμός φαίνεται απο εκεί σαν ένα στολίδι, μακριά, κάτω στους πρόποδες του βουνού.

© All rights reserved

Το τεράστιο κυπαρίσσι – σήμα κατατεθέν του μοναστηριού – ήταν ζωσμένο με συρματόπλεγμα. Στη μικρή αυλή του γίνεται κάθε χρόνο στις οκτώ Νοεμβρίου, των Ταξιαρχών, το μεγάλο πανηγύρι προς τιμήν του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, στον οποίο είναι αφιερωμένο το μοναστήρι – το όνομα Ρουκουνιώτης το πήρε απο το δωρητή του, κάποιο Ρουκουνά. Στο βάθος, ο δίσκος του ήλιου ήταν σχεδόν ολόκληρος βυθισμένος στο θαλάσσιο ορίζοντα, δίνοντας μια ελαφρά πορτοκαλιά αποχρωση στη Μονή. Το μοναστήρι θυμίζει φρούριο, έτσι όπως περιβάλλεται απο ψηλο τείχος. Μια γυναίκα μου άνοιξε την βαριά σιδερένια πόρτα. Μαρία τη λένε και μένει εδώ και πέντε χρόνια μόνιμα στο μοναστήρι με τον άντρα της Δημήτρη και το γιο της Μιχάλη.

© All rights reserved

Μπήκαμε μαζί στην αυλή, μια όμορφη αυλή με βοτσαλωτό, με την εκκλησία να δεσπόζει στη μέση. Γύρω γύρω ασβεστωμένα κελλιά και αποθήκες που είχαν πάρει μια ιδιαίτερη, ελαφρά γαλανή απόχρωση απο το λυκόφως. Τα κελιά νοικιάζονταν παλιά σε Συμιακούς, που περνούσαν εκεί και μήνα ολόκληρο το καλοκαίρι. Η είσοδος της εκκλησίας βρίσκεται στο υπόγειο, κάτω απο μια στενή πέτρινη σκάλα. Μέσα στο Ναό η ατμόσφαιρα ήταν σκοτεινή, βαριά. Μόνο ένα καντήλι άναβε μοναχικό στο μανουάλι. Η διακόσμηση λιτή και οι τοιχογραφίες πραγματικά παλιές με ξεθωριασμένα χρώματα, αυστηρές. Στο βάθος, σε μια ξύλινη προθήκη, βρίσκεται και η μεγάλη ασημένια εικόνα του Αρχαγγέλου με τα τάματα κρεμμασμένα μπροστά της. Καταλάβαινες πως βρισκόσουν σε μοναστήρι. Σκέφτηκα πως εκεί μέσα αισθάνεσαι όντως φόβο θεού, αλλά δεν είπα τίποτα. Στο γυρισμό είχε σκοτεινιάσει για τα καλά. Είχε πανσέληνο και νόμιζες πως το φεγγάρι θα άγγιζε το βουνό.

Ημέρα τρίτη. Είχα ήδη περάσει τη διασταύρωση για το Ρουκουνιώτη και συνέχιζα νότια για τον Πανορμίτη. Η διαδρομή είχε γίνει στο μεταξύ ειδυλλιακή: ο φρεσκοστρωμένος δρόμος στην κορυφή του βουνού έδενε με το τραχύ, πετρώδες τοπίο και την υπέροχη θέα που έφτανε ανεμπόδιστη ως το βάθος του ορίζοντα. Απο ψηλά, όταν άρχισε η κάθοδος απο το βουνό, φάνηκε η παραλία της Μαραθούντας και, λίγο πιο πέρα, ο Πανορμίτης.

© All rights reserved

Ένα τέταρτο αργότερα έφτανα μπροστά στην πράσινη καγκελλόπορτα που αποτελεί την είσοδο στις εκτάσεις της Μονής. Η Μονή βρίσκεται στον Πάνορμο, ένα εντυπωσιακό φυσικό λιμάνι, με ένα πολύ μικρό άνοιγμα, που πλαταίνει σε ένα σχετικά μεγάλο, ολοστρόγγυλο κόλπο.Τα κτίριά της βρίσκονται παρατεταγμένα μπροστά στην προκυμαία, σε απόσταση πέντε μόλις μέτρων απο το νερό, με το καμπαναριό της εκκλησίας τοποθετημένο στο κέντρο και τα κελλιά να ορθώνονται συμμετρικά γύρω απ’ αυτό. Πίσω και δίπλα απο τα κτίρια βρίσκονται τα κτήματα της Μονης, προστατευμένα απο ένα μακρύ, χτιστό, ασβεστωμένο φράχτη, στο τέλος του οποίου βρίσκεται μια μικρή παραλία με άμμο. Το μοναστήρι είναι δημόσιο και τα κελλιά του είναι διαθέσιμα σε κάθε ενδιαφερόμενο. Ο «Πανορμίτης» αποτελεί ακόμα και σήμερα θέρετρο για τους Συμιακούς, λόγω της ήρεμης ατμόσφαιρας και της θάλασσας, αλλά και πόλο έλξης για πολλούς τουρίστες απο τη Ρόδο. Στο λιμάνι ηταν αγκυροβολημένα σκάφη αναψυχής και στο βάθος φαινόταν ο μύλος, που σήμερα είναι ανενεργός και συγκαταλέγεται απλά στα αξιοθέατα της περιοχής. Εκείνη την ώρα έμπαινε στο λιμάνι το καραβάκι απο τη Ρόδο, και για την επόμενη ώρα η Μονή θα κατακλυζόταν απο τουρίστες με στολή διακοπών που θα γυρνούσαν μέσα στην εκκλησία και τα δύο μουσεία της – λαογραφικό και θρησκευτικό. Αποτελούν και αυτοί μέρος της καθημερινής καλοκαιρινής ιεροτελεστίας του Πανορμίτη, μια ευχάριστη νότα πολυκοσμίας στο, ήσυχο τις υπόλοιπες ώρες, μοναστήρι.

© All rights reserved

Ο γραμματέας της Μονής μπήκε στο αρχονταρίκι για να με ειδοποιήσει πως ο ηγούμενος είχε έρθει και μπορούσε να με δεχθεί. Με δυσκολία άφησα τον καφέ με τα κουλουράκια και το γλυκό νεράντζι, παραδοσιακά κεράσματα της Μονής, όμως ήθελα να μάθω μερικά πράγματα για το μικρό μοναστήρι του Ταξιάρχη Μιχαήλ, που χτίστηκε το 14ο αιώνα για να εξελίχθεί σε ένα από τα γνωστότερα ορθόδοξα μοναστήρια. Βρήκα τον ηγούμενο, κ. Γαβριήλ Μαργαρίτη, να με περιμένει στο γραφείο του με τη βαριά, εκκλησιαστική διακόσμηση. Φιλικός και προσιτός, με ρώτησε για τι ήθελα να μιλήσουμε και πιάσαμε την κουβέντα για τη Μονή και την ιστορία της. Μου εξήγησε πως το μοναστήρι είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια ενός αρχαίου ναόυ του Ποσειδώνα και μου εξιστόρησε την παράδοση για τη δημιουργία του : Μια αγρότισσα βρήκε μια μικροσκοπική εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ κάτω απο ένα θάμνο. Την πήρε σπίτι της και την έβαλε μαζί με τις άλλες εικόνες στο εικονοστάσι του σπιτιού της. Την άλλη μέρα όμως η εικόνα έλειπε! Όταν την έψαξε, τη βρήκε πάλι κάτω απο τον ίδιο θάμνο. Το ίδιο έγινε ακόμα δύο φορές, ώσπου την τρίτη φορά η γυναίκα είδε σε όραμα τον Αρχάγγελο να της ορίζει να χτίσει εκεί ένα εκκλησάκι.

© All rights reserved

Το εκκλησάκι έγινε μοναστήρι μεγάλο, με μεγάλη αυλή και περίτεχνη διακόσμηση. Ο ναός περιβάλλεται απο ένα διώροφο κτίριο με κελλιά για τους μοναχούς, αποθήκες και τα μουσεία. Ο πάνω όροφος καταλήγει καθ’ όλο το μήκος του σε εξώστη που βλέπει στην εσωτερική αυλή με το βοτσαλωτό, στην οποία δεσπόζει το καμπαναριό του ναού, που χτίστηκε το 1905 και συντηρήθηκε πρόσφατα με κρατικά έξοδα. Η μεγάλη καμπάνα του λέγεται οτι ζυγίζει 3 τόνους και φτιάχτηκε στη Ρωσία, δωρεά του Υδραίου πλοιάρχου Πάνου Τρέκα, ενώ η μικρότερη, που φτιάχτηκε απο το Συμιακό τεχνίτη Αναστασιάδη, 720 κιλά. Μέσα στην εκκλησία, το τέμπλο και η αγιογράφηση φαίνονταν εντυπωσιακά, ακόμα και μέσα στην αναστάτωση που προκαλούσαν οι εργασίες συντήρησής τους. «Το παλιό τέμπλο του ναού το έκανε ο Κώτης Μαστροδράκος Ταλιαδούρος γύρω στα 1800, τα αναλόγια όμως είναι νεότερα, τα φιλοτέχνησε ο Γιαννης Ζουρούδης, στις αρχές του 20ου αιώνα», απάντησε ο ηγούμενος Γαβριήλ Μαργαρίτης στα σχόλιά μου για τη διακόσμηση του ναού. Η γλυπτική του τέμπλου είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη, με λεπτοδουλεμένους δράκους, γρύπες και λεοντόμορφα οντα. Το εικονοστάσι είναι εξίσου παλιό, αλλά υστερεί σε τεχνική, ένδειξη πως ίσως δεν έγινε απο τον ίδιο τεχνίτη. Η εικόνα η ίδια είναι ασημωμένη – απο τον Ιωάννη Πελλοπονήσιο στα 1724, όπως μαρτυρά η επιγραφή στο σπαθί του Αγίου. Και η υπόλοιπη αγιογράφηση όμως δεν υστερει σε μεγαλείο. «Οι αγιογραφίες αναδίνουν μια πηγαία λαϊκότητα, χαρακτηριστικό γνώρισμα της συμαϊκής αγιογραφικής σχολής του 18ου αιώνα», σχολίασε ο κ. Μαργαρίτης. «Την αγιογράφηση την έκανε πιθανότατα ο ιερομόναχος Νεόφυτος, γνωστός αγιογράφος της εποχής». Συνεχίσαμε για λίγο την κουβέντα, για την απήχηση της Μονής στον κόσμο - το αποδεικνύουν τα πάμπολλα τάματα που βρίσκονται κρεμμασμένα μπροστά στην εικόνα, τους Συμιακούς που έρχονται εδώ το καλοκαίρι, τη βιβλιοθήκη της Μονής με τα σπάνια χειρόγραφα και το καινούργιο γηροκομείο που εγκαινιάστηκε πρόσφατα. Το κτίριο του γηροκομείου φαίνεται πίσω απο τη μονή, ψηλά πάνω στο λόφο, ένα μακρόστενο κίτρινο κτίριο. Ο κ. Μαργαρίτης μου είπε οτι ήδη δώδεκα ηλικιωμένοι ζουν εκεί, με τη φροντίδα του πενταμελούς προσωπικού.
Πριν φύγω ξανά για τη Σύμη, έκανα τη διαδρομη ως τον Μύλο. Απο εκείνο το σημείο, πάνω στην είσοδο του λιμανιού, φαινόταν ολόκληρη η Μονη, τα κελλιά της και το γηροκομείο, λουσμένα στο φως του απογευματινού ήλιου.

Η επόμενη μέρα θα ήταν η τελευταία μου στη Σύμη. Το πρωινό ήθελα να το περάσω ήρεμα στο Γιαλό. Το μόνο που ήθελα ακόμα να κάνω, ήταν μια επίσκεψη στο σιδηρουργείο του Αναστασιάδη, ενός απο τους τελευταίους τεχνίτες που φτιάχνουν καμπάνες σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο.

© All rights reserved

Στο σιδεράδικο τα μέταλλα χτυπούσαν με θόρυβο στο πάτωμα και τους πάγκους. Ένας παραγιός μου έδειξε το Φιλήμονα Αναστασιάδη, έναν άντρα γύρω στα τριανταπέντε, που, σκυμμένος μπροστά απο ένα καμίνι, σφυροκοπούσε βέργες για μια σιδεριά. Συστηθήκαμε και αρχίσαμε να μιλάμε, χωρίς εκείνος να σταματήσει να δουλεύει. «Τη δουλειά με τις καμπάνες την άρχισε ο προπάππους μου το 1860-65. Πλήρωσε ένα συριανό μάστορα για να του μάθει το χυτήριο, μέχρι τότε ήταν μόνο σιδεράς. Απο τότε η τέχνη πέρασε απο πατέρα σε γιο. Ο Τάσος, ο πατέρας μου, κάνει ακόμα καμπάνες, όταν του το ζητάνε. Λίγες όμως. Όταν υπάρχει παραγγελία πάμε εγώ και κάτι φίλοι για βοήθεια, για το χαβαλέ πιο πολύ, αλλά και επειδή η δουλειά θέλει πολλά χέρια να σηκώνουν τα μέταλλα». Μου εξήγησε τον τρόπο κατασκευής μιας καμπάνας : πως φτιάχνουν τα καλούπια απο πυρόχωμα, πως λιώνουν τα μέταλλα στους 1000 βαθμούς κελσίου, ποια αναλογία κασσίτερου και χαλκού είναι σωστή για το κράμα. «Το καλούπι χαλιέται κάθε φορά και έτσι κάθε καμπάνα που βγαίνει είναι μοναδική.» μου είπε. Μου ανέλυσε με σκίτσα την επίδραση του σχήματος στην ακουστική και μου εξήγησε ότι τα τοιχώματα πρέπει να είναι πιο χοντρά στο κάτω μέρος και λεπτότερα πάνω για να βελτιώνεται ο ήχος. Τον ρώτησα για το χυτήριο στον οικισμό Νημποριό. «Το χυτήριο στο Νημποριό έχει κηρυχθεί διατηρητέο», μου είπε, «αλλά το κλείσαμε τώρα πια, μόνο μια δυο φορές το χρόνο το ανοίγουμε, για τις παραγγελίες. Πάντως οι περισσότεροι ξέρουν μόνο για τις καμπάνες, αλλά κάναμε και πολλά άλλα παραδοσιακά πράγματα που δε γίνονται πια. Κάναμε εξαρτήματα καϊκιών και τροφοδοτούσαμε με αυτά τη Ρόδο. Και σκάφανδρα κάναμε, μέχρι και αντλίες αέρα για τους σφουγγαράδες. Τώρα όμως δουλεύουμε μόνο αυτό το σιδεράδικο, κάνουμε κάγκελλα, σιδεριές, διάφορα καθημερινά πράγματα». Ο Φιλήμονας έβγαλε άλλη μια βέργα απο το καμίνι και άρχισε να τη σφυροκοπά πάνω στο αμμόνι. Πριν φύγω δώσαμε ραντεβού το χειμώνα, να πάω όταν θα φτιάχνουν καμπάνες.

Βγήκα ξανά στον καθαρό αέρα και στα στενά του Γιαλού. Στο φέρρυ για τη Ρόδο είχα την πικρή αίσθηση ότι αφήνω κάτι ωραίο και γυρνάω στα συνηθισμένα. Αλλά απ’ την άλλη, το ταξίδι για τη Σύμη κρατά μόνο δύο ώρες...